در مفاهيم ديني ما، توبه عبارت است از بازگشت از گناه به صورت قولي، فعلي و فکري يا پاک کردن قلب از گناهان و بازگشت به سوي حق‌تعالي و ترک گناهان در زمان حال و عزم حتمي بر ترک آن در آينده. همچنين فرد توبه‌کننده بايد تقصيرها و اشتباهات گذشته خود را تلافي کند. توبه در عين حال که شرايط دشواري دارد، در شرع اسلام از جايگاه والايي برخوردار است. اين اصطلاح فقهي به حقوق موضوعه کشور نيز راه يافته؛ به‌گونه‌اي که توبه در قانون مجازات اسلامي به عنوان يکي از اسباب تخفيف مجازات نام برده شده است. توبه نشان‌دهنده آن است که مجرم از آنچه انجام داده، پشيمان است، بنابراين از طريق توبه، يکي از اهداف اعمال مجازات‌ها که اصلاح مجرم است، پيشاپيش محقق شده است؛ به همين دليل مجازاتي که براي مجرم توبه‌کننده در نظر گرفته مي‌شود، با تخفيف يا عفو همراه است.
ارفاق قانونگذار به مجرمي که توبه کرده است
در قانون مجازات اسلامي براي مجرمي که توبه کرده، مزاياي مختلفي در نظر گرفته شده است. در برخي از مواد قانون مجازات اسلامي، توبه مجرم اسباب عفو او را فراهم مي‌کند و در برخي ديگر او را از مجازات مي‌رهاند. در برخي مواد قانون مجازات اسلامي نيز اگرچه به توبه اشاره نشده اما براي مجرمي که بعد از ارتکاب جرم و قبل از دستگيري يا حتي بعد از آن توبه کند، در صورت همکاري با ماموران و ضابطان قضايي، مزايايي در نظر گرفته‌ شده است. در حقيقت، در حقوق کيفري اسلام، توبه يکي از معاذير قانوني معافيت از مجازات محسوب مي‌شود؛ بدين معنا که جرم، واقع شده و مجرم نيز داراي مسئوليت کيفري است؛ اما رعايت پاره‌اي از مصالح و اعمال سياست جنايي مناسب، ايجاب مي‌کند که از وي رفع مجازات شود.
در ماده 114 قانون مجازات اسلامي آمده است که در جرايم موجب حد به استثناي قذف و محاربه، هرگاه قبل از اثبات جرم، توبه، ندامت و اصلاح متهم براي قاضي محرز شود، حد از او ساقط مي‌شود. همچنين در تبصره دوم اين ماده آمده در زنا و لواط هرگاه جرم به عنف، اکراه يا با اغفال بزه‌ديده انجام گيرد، مرتکب در صورت توبه و سقوط مجازات به شرح مندرج در اين ماده به حبس يا شلاق تعزيري درجه شش يا هر دو آنها محکوم مي‌شود. اين در حالي است که با توجه به نظريه شماره 1291/92/7 مورخ اول مهر ماه سال 92 اداره کل حقوقي قوه‌قضاييه، اثبات در دادگاه است نه دادسرا. بنابراين احراز توبه مرتکب جرم با قاضي محکمه است و بازپرس در آن مداخله ندارد. با اينکه گفته شد که توبه در جرايم مستوجب حد، چنانچه قبل از اثبات جرم باشد، موجب اسقاط مجازات خواهد شد اما در مورد حد جرم قذف به دليل حق‌الناس بودن، توبه نمي‌تواند تاثيري در اسقاط مجازات حدي داشته باشد. در همين راستا بايد گفت که توبه در جرايمي که مجازات آنها ديه يا قصاص باشد، نيز نمي‌تواند موثر واقع شود. همچنين در مورد حد محاربه، به استناد آيات 33 و 34 سوره مائده تنها در صورت توبه محارب قبل از دستگيري موجب سقوط مجازات مي‌شود. توبه در مواردي نيز مجازات حدي را به تعزيري تبديل خواهد کرد. بايد اين موضوع را مورد توجه قرار داد که توبه نبايد صرفا لساني باشد بلکه بايد تحولي دروني باشد تا پذيرفته شود. قانونگذار نيز همين امر را خواستار است و همان‌طور که مشاهده مي‌شود، قانون نيز به صورتي است که فرد بايد متوجه اشتباه خود شده و اعتراف کرده باشد. در حقيقت، توبه نيز به همين معنا است که شخص متوجه اشتباه خود شده و مسير اشتباهي را که در حال طي کردن آن بود، رها کند. کسي که قبل از دستگيري، خود را معرفي و به جرم ارتکابي، اعتراف کند، توبه او پذيرفته شده و امان‌نامه‌اي مي‌گيرد که طبق آن، از تعرض مصون خواهد بود.


کپی رایت © 2019 - الهام آریان کیان | طراحی سایت دارکوب - میزبانی هاست دارکوب